“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing! Join!
Zamin.uz
, 15 2019, 19:23
ЎЗO‘Z

Qiziqarli va «sehrli» kuchga ega qaror: To‘ylarni tartibga solib bo‘ladimi?

10 okt, 00:30 1 304 Jamiyat
Qiziqarli va «sehrli» kuchga ega qaror: To‘ylarni tartibga solib bo‘ladimi?
Parlament palatalari Kengashlarining «To‘y-hashamlar, oilaviy tantanalar, ma’raka va marosimlar, marhumlarning xotirasiga bag‘ishlangan tadbirlar o‘tkazilishini tartibga solish tizimini yanada takomillashtirish to‘g‘risida»gi qo‘shma qarori Senatda tasdiqlandi. Kuni kecha ushbu qaror ijrosiga qaratilgan nizom internetda tarqaldi.

Ijtimoiy munosabatlarning tarkibiy qismlari bo‘lgan huquqiy va axloqiy munosabatlarning o‘ziga xos tabiati bor. Misol uchun axloqni har kim har xil tushunadi. Kim uchundir odob-axloq muhim bo‘lsa, ayrimlar uchun aksi bo‘lishi mumkin.

To‘yda likillab o‘yinga tushgan kelin-kuyovni xatti-harakati kim uchundir axloq normalariga mos emas, kim uchundir esa buning aksi. Shu va shunga o‘xshash munosabatlarni faqat va faqat tushuntirish, tashviqot-targ‘ibot yo‘li bilan bartaraf etish mumkin. To‘yda puldan «pulchambar» yasab kimningdir bo‘yniga ilib qo‘yish bu huquqbuzarlik — milliy valyutaga nisbatan hurmatsizlikdir.

Udumga kirgan to‘yni ssenariysidan tortib, boshqa ikir-chikirlarigacha huquqiy normalar orqali kurashishga to‘g‘ri keladigan holatlar ham bor. Masalan: fotograf, san’atkor yoki boshqa xizmat ko‘rsatuvchi, shuningdek, ish bajaruvchi davlat tomonidan o‘rnatilgan soliqlarni to‘lamaganlik uchun, to‘yxona va restoran egasi esa, daromadlarini yashirganlik uchun, to‘y qiluvchi daromadlarini legallashtirganlik, deklaratsiya qilmaganlik uchun, haydovchi litsenziya olmaganlik uchun va hok.

Bularning barchasi aslida amaldagi qonunlarimizda tartibga solingan. Biroq, shu qonunlarni ijrosini ta’minlashni uddalay olmayapmiz. Qani har bir tizim o‘ziga yuklatilgan yuqoridagi holatlarga qarshi kurashishni zimmasiga olganda, mas’uliyatni his etganda, senat ijroni ta’minlashdek qator ijro hokimiyatining vakolatiga oid masalalarni o‘ziga olmas va bunday qaror va nizom ishlab chiqmas edi.

Agar dunyo tajribasiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, davlat xizmatchilari uchun daromadlarning kuchli deklaratsiya tizimini va ijro mexanizimini joriy etmasdan, ro‘yxatsiz biznesni imkon qadar bartaraf etmasdan, qora bozorni cheklash choralarini ko‘rmasdan turib, bunday tartib qoidalarni joriy qilish, bino fundamentini qurmasdan avval devorini ko‘tarib, tomini yopishga kirishish kabidir.

Sir emas, jamiyatdagi munosabatlar axloq normasi yoki huquq normasi bilan tartibga solinadi. Xo‘sh, to‘y va marosimlardagi dabdababozlik kabi ma’naviy masalalar qaysi bir norma bilan tartibga solinadi? Albatta, jamiyatda o‘rnatilgan axloq normalari asosida. Bordi-yu huquq, majburlov normalari asosida tartibga solinsa, aholining ayrim haq-huquqlariga zid bo‘lib, kutilgan natijani ham berishi amrimahol.

Asosiy qonunimizning 54-moddasida mulkdor mulkiga o‘z xohishicha egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi deb belgilangan. Agar ma’lum bir mablag‘ va puli bor kishini biz o‘sha mablag‘ yoki pulning egasi, mulkdori deb hisoblasak, unda mablag‘ni to‘yga sarflamoqchi kishiga qandaydir bir tarzda cheklov qo‘yish huquqiga hech kim ega emas. Hatto Senat ham. Qachonki, Konstitutsiyamizning yuqoridagi kabi normalari amalda bo‘lsa.

Masalaning yana bir muhim jihati shundaki, Senat qarori yurtimizning markaziy shaharlari yoki aholining ma’lum bir toifalari uchun chiqarilgan, desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Masalan, ko‘pgina hududlarda bo‘ladigan to‘ylarga amalda ham 200 nafar, oshlarga 250 nafar kishi ishtirok etmaydi. Misol uchun, respublikamizning mehnat muhojirlari faol bo‘lgan 54 ta tumandagi qator qishloqlar yoki mahallarda oshga 100 kishi kelsa, to‘y egasi xursand bo‘ladi. Agar do‘ppini boshdan olib chuqur o‘ylab ko‘rilsa, ayni paytda aholining juda katta qismi to‘y va marakalarni dabdababozlik, isrofgarchilik va shuhratparastlik bilan o‘tkazmasligi ma’lum bo‘ladi.

Qarorni o‘qib, yana quyidagi xulosalarga kelish mumkin:

Aholi ongini o‘zgartishga da’vogar — «sehrli» qaror:

Qaror va nizom kuchga kirishi bilan kutiladigan natija:

Qaror va nizom kuchga kirishi bilan kelib chiqishi mumkin bo‘lgan holatlar:

Tarixdan ma’lumki, bu kabi qarorlar ham bir necha bor qabul qilingan, lekin natija bermagan.

Isrofgarchilik, shuhratparastlik, dabdababozlik, ortiqcha sarf-xarajatlar, ko‘rpaga qarab oyoq o‘zatmaslik va hok. kabilar jamiyatimizdagi illatlar sanaladi. Lekin, pul-mablag‘ topish qay darajada tadbirkorlik, ishbilarmonlik,tadbirli kishlarga xos holatlar hisoblansa, uni o‘z o‘rnida aql bilan sarflash ham tadbirkorlik, ishbilarmonlik, tadbirliylik belgisidir. Afsuski, Olloh barchani birdek qobiliyat va bir xil o‘y-fikr yuritadigan etib yaratmagan...

Xulosa shuki, jamiyatda shakllangan axloq qoidalari axloq normalari bilan tartibga solinsa, maqsadga muvofiq bo‘lardi. Yana kim biladi deysiz...

PS: Yuqoridagilar qarorni o‘qigandan keyingi shaxsiy mulohazalarim xolos.
To‘ylar muborak!
Nuriddin Murodov, huquqshunos

Manba: Xabar.uz

“Zamin” yangiliklarini “Telegram”da kuzatib boring
Mavzuga oid
  • 2020 yil 1 yanvardan O‘zbekistonda to‘ylar yangi tartiblar bo‘yicha o‘tkaziladi 21 sen, 10:02
  • Toshkent shahar bosh imom-xatibi: "Ayrim odamlar bid’atni ko‘paytirib, turli marosimlarni o‘tkazmoqdalar" 15 sen, 00:30
  • Senat: 23:00 dan keyin oilaviy to‘y-hashamlarni davom ettirish taqiqlanadi 14 sen, 14:37
  • Senat to‘ylarni tartibga solish bo‘yicha qaror qabul qildi 14 avg, 15:15
  • Senatorlar to‘y-hashamlarni tartibga soluvchi qarorni qabul qilishdi 31 mar, 11:10
  • So'nggi yangiliklar
  • Nima uchun yashil banan sarig‘idan yaxshiroq? 15 okt, 19:06 5
  • Targ‘ibot o‘z samarasini berdi 15 okt, 18:53 115
  • Endi davlat non narxiga umuman aralashmaydimi? 15 okt, 18:43 144
  • O‘zbekiston terma jamoasi Singapurni safarda mag‘lubiyatga uchratdi 15 okt, 18:42 226
  • O‘zga sayyoraliklar borligiga yoxud Jumanazar akaga ishonish uchun 10 sabab 15 okt, 18:18 404
  • 5 soniyada nokaut bo‘lgan UFC jangchisi revansh istagida 15 okt, 17:53 209
  • Aliment to‘lashdan bo‘yin tovlashning oqibati 15 okt, 17:49 180
  • Xabib Nurmagomedovning menejeri qo‘lga olindi 15 okt, 17:28 543
  • Pullaringiz qayoqqa g‘oyib bo‘lyapti? 15 okt, 16:56 363
  • 16 oktyabr kuni O‘zbekistonda qanday ob-havo kutilyapti? 15 okt, 16:35 296
  • Bo‘limlar